Czy każdy stres jest zły? Poznaj eustres i naucz się z nim współpracować

Czujesz, że słowo "stres" odmieniasz ostatnio przez wszystkie przypadki? Żyjesz w ciągłym napięciu, drobne rzeczy wyprowadzają Cię z równowagi, a na samą myśl o kolejnym wyzwaniu czujesz ucisk w żołądku. Być może masz wrażenie, że Twoje ciało jest na skraju wytrzymałości, a jedyne o czym marzysz, to całkowite odcięcie się od świata. To naturalna reakcja na przebodźcowanie i przeciążenie, z którym zmagamy się na co dzień. Ale co, jeśli powiem Ci, że nie każdy stres to Twój wróg? Co, jeśli istnieje rodzaj stresu, który zamiast niszczyć, dodaje skrzydeł, buduje odporność i pomaga osiągać cele? Zapraszam Cię w podróż do świata psychobiologii, gdzie dowiesz się, czym różni się wyniszczający dystres od budującego eustresu, i jak kluczową rolę odgrywa w tym Twój nerw błędny.

Zwykliśmy traktować stres jako zjawisko jednoznacznie negatywne. Tymczasem twórca teorii stresu, wybitny endokrynolog Hans Selye, już w latach 70. ubiegłego wieku zauważył, że reakcja organizmu na wyzwania nie zawsze musi być destrukcyjna. To on wprowadził podział na dystres (zły stres) i eustres (dobry stres) [1]. Przedrostek "eu" pochodzi z greki i oznacza coś dobrego, pozytywnego – dokładnie tak samo, jak w słowie "euforia".

Dystres to ten rodzaj napięcia, który doskonale znasz. Pojawia się, gdy czujesz, że sytuacja, w której się znalazłaś, przekracza Twoje możliwości i zasoby. To przewlekłe przeciążenie, konflikty w pracy, problemy rodzinne czy poczucie bezradności w obliczu trudności wychowawczych. Dystres prowadzi do lęku, wyczerpania, prokrastynacji i ostatecznie – do problemów ze zdrowiem. Z perspektywy psychobiologii, przewlekły dystres to aktywny konflikt emocjonalny, który blokuje Twój układ nerwowy w trybie przetrwania [2].

Z kolei eustres to stres pozytywny, mobilizujący. Pojawia się, gdy traktujesz wyzwanie jako szansę na rozwój, a nie jako śmiertelne zagrożenie.

Twój organizm jest niezwykle mądry i zawsze reaguje na to, jak postrzegasz daną sytuację. Niezależnie od tego, czy doświadczasz eustresu czy dystresu, w Twoim ciele uruchamia się podobna kaskada fizjologiczna. Podwzgórze wysyła sygnał do przysadki, a ta do nadnerczy, które uwalniają hormony stresu: adrenalinę i kortyzol [4].

Adrenalina przyspiesza bicie serca, rozszerza oskrzela i pompuje krew do mięśni – przygotowuje Cię do natychmiastowego działania. Kortyzol podnosi poziom glukozy we krwi, dostarczając energii potrzebnej do zmierzenia się z wyzwaniem.

Gdzie zatem leży różnica? W przypadku eustresu, ta aktywacja jest krótkotrwała. Organizm mobilizuje się, wykonuje zadanie, a następnie – dzięki sprawnie działającemu nerwowi błędnemu – szybko wraca do stanu równowagi i regeneracji (homeostazy). Czujesz satysfakcję i dumę z pokonanego wyzwania. W dystresie natomiast, układ nerwowy "zawiesza się" w stanie ciągłego alarmu. Kortyzol krąży w Twoim ciele bez przerwy, tłumiąc układ odpornościowy, zaburzając trawienie i uniemożliwiając głęboki sen.

Zrozumienie różnicy między tymi dwoma stanami to pierwszy krok do odzyskania kontroli. Poniższa tabela pomoże Ci zidentyfikować, czy Twoje obecne napięcie to budujący eustres, czy niszczący dystres:

Być może zastanawiasz się teraz: "Jak mam zamienić mój wyniszczający dystres w mobilizujący eustres?". Kluczem nie jest unikanie stresu za wszelką cenę – to w dzisiejszym świecie niemożliwe. Prawdziwym rozwiązaniem jest budowanie elastyczności Twojego układu nerwowego.

Tu na scenę wkracza nerw błędny – dziesiąty nerw czaszkowy, który działa jak wewnętrzny hamulec bezpieczeństwa. Zgodnie z teorią poliwagalną, to on decyduje, czy potrafisz płynnie przejść ze stanu mobilizacji (stresu) z powrotem do stanu bezpieczeństwa i połączenia społecznego (układ brzuszny nerwu błędnego) [5].

Jeśli Twój nerw błędny jest osłabiony przez lata tłumienia emocji, traumy lub ciągłe przebodźcowanie, każda nowa sytuacja będzie interpretowana przez Twój mózg jako śmiertelne zagrożenie (dystres). Jeśli jednak zadbasz o jego stymulację i tzw. wysoki tonus błędny, zyskasz zdolność do szybkiego powrotu do równowagi. Będziesz potrafiła przyjąć wyzwanie, poczuć mobilizujący eustres, wykonać zadanie i... po prostu odpocząć.

Jako life coach często spotykam w swoim gabinecie kobiety, matki, które utknęły w trybie przetrwania. Z własnego doświadczenia wiem, że każda sytuacja rodzinna jest unikalna, a wsparcie musi być spersonalizowane. Istnieją jednak uniwersalne zasady higieny emocjonalnej, które pomagają odzyskać ster nad własnym ciałem: